Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 5

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü anlamında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve zamanla anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. Koşukler temel dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik de olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Koşuknün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Yani hece adetsı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin şanlı çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde umumın emtiaı olurlar ve umumın her kesimine hitap eden sanat erilar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. Koşukler çoğu misil, bir doğa olayı ya da bir kahramanlık içinsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arsa adlarının, ayrıca mevzuların da değişmiş olduğu görüldüğü bâtınin, nerede doğduklarını saptamak kuvvetleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü koşukler olarak dü başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bâtınine yer uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise alelumum kaşkariko havaları arsa düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay çevre adı verilmektedir.

Türklerde ustalıklenen konulara bakılırsa de sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına bakılırsa koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Natür koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti koşukleri
Merasim koşukleri
İş koşukleri
Zıtlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Hile koşukleri
Mizaç ve hayvan koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve üzücüklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri