Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 12

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve giderek anonimleeğlenceli bir nazım biçimidir. Yırler anne flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Kısaca hece nüshası itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Yırlerin yüce çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde kamuın malı olurlar ve kamuın her kesimine seslenme fail sanatçılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Yırler çoğu misil, bir doğa olayı evet da bir kahramanlık zıtsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, ülke adlarının, ayrıca mevzuların dahi değiştiği görüldüğü ciğerin, nerede doğduklarını saptamak sarpleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı ciğerine saha uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise çoklukla desise havaları ülke düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde hizmetlenen konulara bakılırsa de sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına bakılırsa ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Huy ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askeriye ırlamakleri
Seremoni ırlamakleri
İş ırlamakleri
Zıtlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Kumar ırlamakleri
Karakter ve efsanevi ırlamakleri
Efe ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve çığlıkklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri