Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 11

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, bağ eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve giderek anonimlehandan bir nazım biçimidir. Türküler esas flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik de olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Türkünün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Kısaca hece adetsı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Türkülerin eke çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde kamuın esrarı olurlar ve kamuın her kesimine seslenme eden sanat erilar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir musiki türüdür. Türküler çoğu kez, bir doğa hikâyeı ya da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, vaziyet adlarının, ayrıca mevzuların birlikte değiştiği görüldüğü kucakin, nerede doğduklarını saptamak kudretleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü türküler olarak dü alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı kucakine meydan uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise alelumum baziçe havaları vaziyet tuzakır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir atmosfer adı verilmektedir.

Türklerde emeklenen konulara göre de sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına göre türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Huy türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askeriye türküleri
Merasim türküleri
İş türküleri
önlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Katakulli türküleri
Doğa ve hayvan türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve zehirklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri